facebook share
facebook share
ดร.สมพันธ์ เตชะอธิก
ผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนกลยุทธ์การบริหารจัดการชุมชน
บทความอื่นๆ
ผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่ดี
ผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่ดี

การจัดกระบวนการเรียนรู้และการจัดกิจกรรมพัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชน เพื่อสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลง มีประเด็นที่เกี่ยวข้อง 3 ประเด็น ได้แก่ การมีจิตอาสา การมีสำนึกรักษ์บ้านเกิด และการมีวิสัยทัศน์ในการพัฒนาชุมชน การมีจิตอาสา ผู้นำชุมชนมีความตระหนักในการแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการกลุ่มกองทุนชุมชน เช่น ให้มีการบริหารจัดการอย่างมีธรรมาภิบาล โปร่งใสตรวจสอบได้ มีการประชุมสรุปผลการดำเนินกิจกรรมในแต่ละเดือน มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ และมีระบบการเงินการบัญชีที่ถูกต้อง เป็นต้น รวมถึงการตระหนักถึงการพัฒนาคนในชุมชน ให้มีความเสียสละ มีความสามัคคี คำนึงผลประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน เพราะจะทำให้การทำงานพัฒนาในชุมชนประสบความสำเร็จได้ง่ายขึ้น 

นอกจากนี้ยังมีความเสียสละ ความร่วมมือ ร่วมใจ ในการทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม โดยการเสียสละเวลาเพื่อเข้าร่วมศึกษาเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพ อย่างไรก็ตามยังมีผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มกิจกรรม และชาวบ้านในชุมชนบางส่วนยังไม่มีจิตอาสามากนัก กล่าวคือ ผู้นำบางคนมีภาระงานมาก มีหลายตำแหน่งหน้าที่ หรือสวมหมวกหลายใบ ทำให้ดูแลลูกบ้านได้ไม่ทั่วถึง และไม่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมชุมชนได้ทุกกิจกรรม การทำงานของผู้นำบางคนยังคำนึงถึงผลประโยชน์ของตัวเองมากกว่าประโยชน์ส่วนรวม มีความเป็นตัวตนสูง และไม่เปิดใจยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น 

การมีสำนึกรักษ์บ้านเกิด ผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มกิจกรรมในชุมชน และชาวบ้านในชุมชน มีสำนึกรักบ้านเกิดของตนเอง คือ อยากเห็นชุมชนเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี อยากแก้ไขปัญหาในชุมชน เช่น ปัญหาการจัดการขยะในชุมชน ปัญหาการจัดการน้ำตามแนวท่อ ปัญหาการพัฒนาคนในชุมชนให้มีสำนึกเพื่อส่วนรวม และปัญหาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบว่า ผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มกิจกรรมในชุมชน และชาวบ้านในชุมชนอยากเห็นคนในชุมชนอยู่ดีมีสุข มีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยเฉพาะการพัฒนาอาชีพ สร้างงานสร้างรายได้ให้คนในชุมชน และพัฒนาการทำเกษตรในชุมชน เพราะอาชีพเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลักของคนในชุมชน โดยจะพัฒนาให้มีการทำเกษตรปลอดสารพิษ เพื่อให้สุขภาพของคนในชุมชนดีขึ้น

การมีวิสัยทัศน์ในการพัฒนาชุมชน ผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มกิจกรรม และชาวบ้านในชุมชน ได้กำหนดความมุ่งหวังในอนาคตเพื่อพัฒนาและแก้ไขปัญหาในชุมชน ทำให้ได้แนวทางหรือเป้าหมายในการพัฒนาทางเลือกเพื่อเปลี่ยนแปลงชุมชนให้ดีขึ้น หรือเกิดความก้าวหน้าในการดำเนินกิจกรรมพัฒนาต่างๆ ในชุมชน ประกอบด้วย การพัฒนากลุ่มกองทุนในชุมชนให้ดีขึ้น โดยการบริหารจัดการด้านการผลิต การแปรรูป และการตลาด ให้การบริหารกลุ่มกองทุนในชุมชนมีความยั่งยืน โดยการจัดทำระบบบัญชีที่โปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนให้มีเอกลักษณ์ และมีมูลค่าเพิ่ม มีการช่วยเหลือพึ่งพากันระหว่างกลุ่มต่างๆ ในชุมชน การสร้างเครือข่ายการดำเนินงาน รวมถึงการบำรุงรักษาวัสดุอุปกรณ์ที่ชำรุดและจัดหาอุปกรณ์ที่จำเป็นเพิ่มเติม การสร้างโรงเรียนชาวนา โดยให้เด็กและเยาวชนร่วมทำและเรียนรู้เรื่องการทำนาหรือเกษตรพอเพียงแบบพึ่งตนเองเป็นหลัก 

การทำกลุ่มออมทรัพย์ หรือธนาคารเกษตรเพื่อชุมชน เพื่อให้คนในชุมชนมีการออมเงิน และมีแหล่งเงินกู้ที่มีดอกเบี้ยต่ำสำหรับนำไปทำการเกษตร การเสริมสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชน ชุมชนสามารถพึ่งตนเองได้ การสร้างเสริมศักยภาพและความมั่นใจให้กับผู้ดำเนินงาน หรือการสร้างคนให้มีจิตอาสา และการถ่ายทอดองค์ความรู้และพัฒนาศักยภาพคนในชุมชน 

ทั้งนี้มีผู้นำชุมชน แกนนำกลุ่มกิจกรรม และชาวบ้านในชุมชนได้ร่วมกันกำหนดยุทธศาสตร์และแผนงาน/โครงการที่จะทำให้บรรลุวิสัยทัศน์เพียง 3 โครงการ ได้แก่ โครงการกองทุนสามัคคีตุ้มโฮม โครงการผลิตและแปรรูปข้าวกล้องปลอดภัยโคกล่าม-แสงอร่าม และโครงการเกษตรอินทรีย์ชีวภาพชุมชนโคกล่าม-แสงอร่าม ในขณะที่วิสัยทัศน์ในการพัฒนาชุมชนด้านอื่นๆ ยังไม่ได้ถูกวางยุทธศาสตร์ กำหนดตัวชี้วัด และแผนปฏิบัติการที่จะนำไปสู่การบรรลุวิสัยทัศน์ดังกล่าว

แต่อย่างไรก็ตามแผนงาน/โครงการที่จะทำให้บรรลุวิสัยทัศน์ทั้ง 3 โครงการ ยังไม่ได้ถูกนำไปปฏิบัติจริงในพื้นที่แต่อย่างใด ทั้งนี้ยังมีข้อเสนอให้พัฒนาศักยภาพด้านภาวะผู้นำ ได้แก่ การจัดการอารมณ์ การพูดต่อหน้าสาธารณะ ความกล้าแสดงออก และการสร้างการยอมรับนับถือจากคนในชุมชน

บทความอื่นๆ